środa, 04 lipiec 2018 16:37

Dziś rocznica Katastrofy Gibraltarskiej. Jak zginął generał Sikorski?

Napisane przez Polska-zbrojna.pl
Oceń ten artykuł
(0 głosów)
Generał Sikorski wizytujący Gibraltar 4 lipca 1943. Jedno z ostatnich zdjęć przed katastrofą. Z lewej gubernator Macfarlane, z prawej na pierwszym planie Victor Cazalet, a za nim w rogatywce gen. Klimecki. Foto: Wikimedia Free Licence Generał Sikorski wizytujący Gibraltar 4 lipca 1943. Jedno z ostatnich zdjęć przed katastrofą. Z lewej gubernator Macfarlane, z prawej na pierwszym planie Victor Cazalet, a za nim w rogatywce gen. Klimecki. Foto: Wikimedia Free Licence

Nieszczęśliwy wypadek, a może zamach? A jeśli zamach, to kto za nim stoi? Sowieci, Brytyjczycy, grupka wrogo nastawionych rodaków? Mimo że od katastrofy lotniczej, w której zginął gen. Władysław Sikorski, polski premier i dowódca armii na Zachodzie, mija właśnie 75 lat, nie przestaje ona budzić emocji i wątpliwości.

Generał Sikorski wizytujący Gibraltar 4 lipca 1943. Jedno z ostatnich zdjęć przed katastrofą. Z lewej gubernator Macfarlane, z prawej na pierwszym planie Victor Cazalet, a za nim w rogatywce gen. Klimecki. 

4 lipca 1943 roku samolot B-24 Liberator należący do 511 Dywizjonu Brytyjskich Królewskich Sił Powietrznych runął do morza krótko po starcie z lotniska na Gibraltarze. Do katastrofy doszło o 23:06, mniej więcej 600 metrów od pasa startowego. Według oficjalnej wersji na pokładzie było 17 osób – pasażerów i członków załogi. Większość zginęła, choć nie wszystkie ciała udało się odnaleźć. Wśród ofiar był gen. Władysław Sikorski, premier i naczelny wódz Polskich Sił Zbrojnych, który wracał do Londynu z kilkutygodniowej inspekcji polskich oddziałów stacjonujących na Bliskim Wschodzie. Jego ciało nurkowie wyłowili z morza jeszcze przed północą. Wkrótce na pokładzie niszczyciela ORP „Orkan” zostało ono przewiezione do Wielkiej Brytanii i z honorami pochowane na cmentarzu w Newark. Wcześniej Anglicy je obfotografowali, ale nigdy nie przeprowadzili autopsji. Jeszcze w 1943 rok powołali oni specjalną komisję, która orzekła, że przyczyną katastrofy była awaria steru w samolocie. Jej członkowie oparli się między innymi na zeznaniach kpt. Eduarda Prchala, czeskiego pilota, który zdołał przeżyć wypadek.

Tyle wiadomo na pewno. Wokół historii nadal jest jednak mnóstwo znaków zapytania, które sprowadzić można do dwóch pytań: czy rzeczywiście był to wypadek, czy może gen. Sikorski padł ofiarą zamachu? A jeśli ktoś targnął się na jego życie – to kto i dlaczego?

Pilot dzwoni do żony

Wątpliwości budzi już sama liczba osób, które feralnego wieczoru znalazły się na pokładzie Liberatora. Według niektórych wersji mogło być ich 20, a nawet 24. A to oznaczałoby, że dla części zabrakło miejsc siedzących. Z drugiej strony, jak przypomina dr Tadeusz A. Kisielewski, politolog od lat badający okoliczności gibraltarskiej katastrofy, nie ma choćby jednego świadka, który widziałby jak do samolotu wsiada ppor. Zofia Leśniowska, córka gen. Sikorskiego, a jednocześnie jego sekretarka i szyfrantka. „Podobno pierwsi nurkowie znaleźli jej ciało, lecz nie wydobyli go, przesądnie obawiając się, że dotknięcie włosów topielicy sprowadzi na nich nieszczęście” – pisał Kisielewski w książce pt. „Zamach. Tropem zabójców generała Sikorskiego”. Podobno, bo zarówno on, jak też historyk i publicysta Dariusz Baliszewski przytaczają historię charakterystycznej bransoletki, z którą Leśniowska nigdy się nie rozstawała, a która została odnaleziona w kairskim hotelu „Mena House”. Według badaczy, Leśniowska przebywała już tam po katastrofie, uprowadzona z Gibraltaru przez Sowietów. Pozostawienie bransoletki miało stanowić sygnał, że żyje. Kilka lat później córkę Sikorskiego ponoć widział w łagrze cichociemny Tadeusz Kobyliński.

Na tym jednak nie koniec. Poważne wątpliwości budzą zeznania kpt. Prchala. Nie potrafił on podać dokładnych okoliczności katastrofy. Poza tym w momencie wyłowienia przez ekipy ratunkowe miał na sobie kamizelkę ratunkową. Piloci nie mieli w zwyczaju jej zakładać w momencie startu. Sam Prchal zaklinał się, że tego nie zrobił, nie potrafił jednak powiedzieć, kto i kiedy zdążył to zrobić. Według oficjalnej wersji, po awarii steru samolot zaczął pikować i uderzył o powierzchnię morza, by kilka minut później pójść na dno. Tymczasem Tadeusz A. Kisielewski we wspomnianej już książce przytacza relację brytyjskich żołnierzy, którzy feralnego wieczoru poszli się kąpać w Zatoce Katalońskiej i mieli okazję widzieć lot Liberatora. Według nich, samolot łagodnie wodował, co w owym czasie na Gibraltarze nie należało do rzadkości. Żołnierze widząc to zaczęli się nawet śmiać z załogi.

Wątpliwości budzą też losy drugiego pilota, Williama Herringa. Według brytyjskich śledczych, po upadku samolotu wydostał się on z kabiny, po czym najpewniej utonął. Kisielewski w to jednak powątpiewa: „Herring wiedział, że ma się urodzić jego pierwsze dziecko. Zadzwonił do leżącej w szpitalu żony, co świadczy, że było to dla niego ważne wydarzenie. Zapewne jeszcze większym wydarzeniem było to dla jego żony, dlatego nie ma powodu wątpić, że dobrze zapamiętała, iż mąż zadzwonił do niej do szpitala już po katastrofie”.

Oficjalnej brytyjskiej wersji mogłyby przeczyć wreszcie badania przeprowadzone przez nieżyjącego już prof. Jerzego Maryniaka z Politechniki Warszawskiej. Przeprowadził on symulację lotu Liberatora i jego zatonięcia. I doszedł do wniosku, że samolot musiał być przez cały czas sprawny i prawidłowo wodował.

Wszystko to, według osób wątpiących w wyniki brytyjskiego śledztwa, wskazuje, że 4 lipca 1943 roku na Gibraltarze najpewniej doszło do zamachu.

Kto skorzystał?

To jednak rodzi kolejne pytania. Przede wszystkim – w jaki sposób został przeprowadzony? Zdaniem Dariusza Baliszewskiego, pasażerowie Liberatora zginęli, zanim jeszcze wsiedli do samolotu, a sama katastrofa miała jedynie zatrzeć ślady. W książkach Kisielewskiego pojawia się hipoteza, że w samolocie został podłożony ładunek wybuchowy, w zamach zaś był zamieszany drugi pilot, który doprowadził do kontrolowanego wodowania. Rozstrzygnięcia wymaga też kwestia, kto stał za całą operacją. Zwolennicy teorii spisku zgodnie wykluczają Niemców, ponieważ ci mieliby problem w przeprowadzeniu tak skomplikowanej akcji w brytyjskiej twierdzy, w którą został zamieniony Gibraltar. Pozostają polityczni przeciwnicy Sikorskiego z kręgów polskich, a także Brytyjczycy i Sowieci. Jedni i drudzy mieli prawo obawiać się, że ujawnienie prawdy o Katyniu, do czego dążył Sikorski, zachwieje antyniemieckim sojuszem. Według Kisielewskiego, „w wymiarze politycznym na śmierci generała Sikorskiego najbardziej skorzystała Moskwa”. W okolicach Gibraltaru zginął bowiem polityk silny, a jednocześnie skłonny do jakiejś formy porozumienia ze Stalinem. Tyle że na swoich zasadach. Tymczasem Stalin dążył do bezwarunkowego uzależnienia Polski. – Ani generał Sosnkowski, który po śmierci Sikorskiego został naczelnym wodzem, ani Stanisław Mikołajczyk, który zastąpił go na stanowisku premiera, nie mieli takiej pozycji i potencjału. Pozycja Polski zaczęła słabnąć – przekonuje Wojciech Krajewski, historyk z Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.

Czy jednak rzeczywiście oznacza to, że 4 lipca 1943 roku doszło do zamachu? – Wielu naukowców przeczy tej tezie – przypomina Krajewski i wymienia choćby specjalistę od lotnictwa Jerzego Zięboraka. – Swego czasu był on częstym gościem naszego muzeum. Zbierał materiały do analizy ostatniego lotu Liberatora. Przeprowadził ją, a efektem jego pracy stała się książka, w której udowadniał, że przyczyną katastrofy były poważne przeciążenie samolotu oraz błędy pilotów – podkreśla Krajewski.

Część teorii dotyczących zamachu podważyło też śledztwo, które od 2008 roku prowadził Instytut Pamięci Narodowej. Prokuratorzy nakazali ekshumować i dokładnie przebadać szczątki gen. Sikorskiego, które 15 lat wcześniej zostały przeniesione z Wielkiej Brytanii na Wawel, a także ciała dwóch jego współtowarzyszy. – Obraz sekcyjny oraz wyniki badań dodatkowych ukazały, że śmierć pokrzywdzonych nastąpiła w przebiegu wypadku komunikacyjnego w okolicznościach zbliżonych do tych ustalonych przez komisję brytyjską z 1943 roku – informował wówczas prokurator Marcin Gołębiewicz z IPN w Warszawie. Jednocześnie zastrzegł, że zgromadzone materiały nie pozwalają jednoznacznie wykluczyć sabotażu, który miał doprowadzić do katastrofy. Ostatecznie śledztwo zostało umorzone.

– Sprawa śmierci gen. Sikorskiego i jego współpracowników zapewne nie zostanie rozstrzygnięta, dopóki pozostaną utajnione materiały spoczywające w rosyjskich i brytyjskich archiwach – twierdzi Krajewski. Kilka lat temu Brytyjczycy zdecydowali, że odtajnienie zastrzeżonych dokumentów z czasów II wojny światowej nastąpi nie wcześniej niż w połowie lat 40. XXI wieku. – To wzmaga spekulacje. Z drugiej jednak strony wokół podobnych historii często przez lata narastają różnorakie spekulacje, tymczasem odpowiedź na wątpliwości okazuje się banalna – podsumowuje Krajewski.

Łukasz Zalesiński
Autor zdjęć: Wikipedia
Źródło informacji: Polska-zbrojna.pl
Czytany 930 razy Ostatnio zmieniany środa, 04 lipiec 2018 16:42

Artykuły powiązane

Redakcja poleca

Sie 10, 2018
Central European Engine Services Sp. z o.o. – w skrócie CEES jest ...
Lis 28, 2018
Był październik 1980 roku, kiedy dyrekcja zakładów PZL Świdnik ...
Wrz 13, 2018
To już trzecia edycja lotniczej imprezy "Skrzydła nad Kazimierzem". ...
Wrz 06, 2018
Małgorzata Nowotnik i Marian Nowotnik to lotnicze małżeństwo, które ...
Lip 14, 2018
Od 13 lipca w bazie lotniczej Fairford trwa kolejny Royal ...
Maj 23, 2018
21 maja br. Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych nawiązała ...
Maj 16, 2018
Sikorsky/PZL Mielec, firma Lockheed Martin (NYSE: LMT), podpisała ...
Kwi 19, 2018
Na ukończeniu jest właśnie malowanie nowego hełmofonu dla por. pilota ...
Kwi 18, 2018
Piotr Rejmer i Tomasz Białoszewski z lotniczego portalu filmowego ...

Najczęściej czytane

Sty 11, 2019
Siły Powietrzne Francji poinformowały o śmierci pilotów, którzy byli ...
Sty 10, 2019
We wtorek, 9 grudnia, w wieku 65 lat zmarła pilotka szybowcowa Iwona ...
Sty 11, 2019
Rekrutacja na studia wojskowe w Lotniczej Akademii Wojskowej będą się ...
Sty 04, 2019
Trzynaście lat mija od czasu kiedy poleciałem na pierwszą polską ...
Sty 02, 2019
Każdy kto miał do czynienia z modelarstwem zna zapewne firmę ...
Sty 02, 2019
Od 1 stycznia 2019 roku port na Sadkowie nie będzie obsługiwał lotów ...
Sty 03, 2019
Do końca marca przedłużony został mandat Polskiego Kontyngentu ...
Gru 16, 2018
Lotniczy Dom Kultury Skocznia Warszawa w ramach projektu "Niebo bez ...
Gru 18, 2018
Top Gun 2 jest teraz w fazie produkcji, a plan filmowy przeniósł się ...
Gru 15, 2018
Węgierskie Ministerstwo Obrony zamówiło 16 śmigłowców ...
Gru 15, 2018
14 grudnia 2018 r. na placu przed pomnikiem Bohaterskim Lotnikom ...
Lis 28, 2018
Był październik 1980 roku, kiedy dyrekcja zakładów PZL Świdnik ...

Nasze wywiady

Lis 28, 2018
Był październik 1980 roku, kiedy dyrekcja zakładów PZL Świdnik ...
Paź 14, 2018
Za nami już 9. edycja słynnej Nocy w Instytucie Lotnictwa. Ponieważ w ...
Wrz 06, 2018
Małgorzata Nowotnik i Marian Nowotnik to lotnicze małżeństwo, które ...
Lip 16, 2018
Jako patron medialny Air Show w Radomiu mamy zaszczyt pokazać, jako ...
Kwi 23, 2018
Postanowiliśmy to sprawdzić składając wizytę z symulatorze Boeinga ...
Lut 04, 2018
Wczoraj w Hotelu Aiport Okęcie odbyła się impreza Open Day Cumulusy ...
Paź 11, 2017
Siedemnastoletnia Maja Kuczyńska w krótkim czasie zachwyciła świat ...
Wrz 12, 2017
W sobotę 9 września ekipa portalu Aviation24.pl odwiedziła urocze ...
Wrz 05, 2017
W imieniu firmy Eurofighter Jagdflugzeug GmbH i jej firm ...

Kalendarium Wikipedii

Dzisiaj jest: 19 Stycznia 2019    |    Wydarzyło się: 1940 – Otwarto Port lotniczy Dublin. 1946 - Odbył się pierwszy lot amerykańskiego eksperymentalnego samolotu odrzutowego Bell X-1. 1950 – Dokonano oblotu kanadyjskiego myśliwca Avro Canada CF-100 Canuck. 1960 - 42 osoby zginęły w Ankarze w katastrofie samolotu Sud Aviation Caravelle należącego do skandynawskich linii SAS. 1975 – Palestyńscy terroryści ostrzelali na paryskim lotnisku Orly izraelski samolot pasażerski; rannych zostało 20 osób. 2006 - 42 słowackich żołnierzy zginęło, a jeden został ranny w katastrofie samolotu wojskowego An-24 w północnych Węgrzech. 1965 – Rozpoczęła się bezzałogowa amerykańska misja kosmiczna Gemini 2. 1918 - Urodził się Tadeusz Góra, polski generał, pilot, szybownik (zm. 2010).

Lotnicza książka

Gru 27, 2018
Zbliża się koniec roku w którym obchodzimy 100-rocznicę Odzyskania ...
Lis 14, 2018
Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie zaprasza na oblot książki pt. ...
Lis 03, 2018
Wiedza o tym, że zaatakowana 1 września 1939 roku Rzeczpospolita ...
Sie 22, 2018
Pasjonująca historia polskich pilotów, których odwaga i męstwo ...
Cze 08, 2018
Książka, która zdaniem Mariusza Szczygła warta jest złamania siódmego ...
Cze 06, 2018
Karaś, Junak, Iskra, Bies, wreszcie i Orlik. Pasjonaci aeronautyki ...
Mar 17, 2018
Zastanawialiście się kiedyś, jaki zapach ma przestrzeń kosmiczna? A ...
Mar 01, 2018
Kilka miesięcy temu nakładem poznańskiego wydawnictwa DYGRESJE ...
Lut 19, 2018
Był rok 1982. Od czterech lat byłem pracownikiem ZRLiLK. Ten akurat ...

Nasze Video

Gru 16, 2018
Lotniczy Dom Kultury Skocznia Warszawa w ramach projektu "Niebo bez ...
Sie 15, 2018
Dzisiaj na warszawskim niebie zobaczyliśmy: śmigłowce Mi-2 , ...
Mar 23, 2018
Dzisiaj dokładnie o godzinie 8:55 czasu lokalnego na warszawskim ...
Sie 15, 2017
W tym roku postanowiliśmy zmienić miejscówkę i nakręcić przelot ...
Maj 19, 2017
Pod koniec kwietnia dzieci z jednej z warszawskich szkół podstawowych ...
Maj 17, 2017
Od jutra rusza sprzedaż biletów na musical "Piloci", a już dziś ...
Top