wtorek, 07 kwiecień 2020 17:34

70 lat temu pilot Stanisław Skalski usłyszał wyrok śmierci.

Napisane przez Polska-zbrojna.pl
Oceń ten artykuł
(0 głosów)
Pilot Stanisław Skalski, as lotnictwa myśliwskiego II Wojny Światowej Pilot Stanisław Skalski, as lotnictwa myśliwskiego II Wojny Światowej Foto: Wikimedia

Komunistyczna prokuratura oskarżyła go o szpiegostwo na rzecz Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych. Ostatecznie Skalski uniknął egzekucji. Po śmierci Stalina doczekał się rehabilitacji.

Strażnik otworzył drzwi i rzucił: „Wstawajcie Skalski, idziemy!”. Skuł, poprowadził korytarzem, wepchnął do kolejnej celi. Więzień rozejrzał się. Na pryczy i krzesłach dwóch mężczyzn i kobieta, wszyscy w oficerskich mundurach. Sędziowie. Był też obrońca. Dla formalności, bo karty i tak zostały rozdane dużo wcześniej. Strażnik wskazał Skalskiemu miejsce na odwróconym wiadrze. Kilka minut później więzień był już u siebie. „Kiedy zabierano mnie z celi, jadłem akurat zupę, a kiedy wróciłem po rozprawie, mogłem ją spokojnie dokończyć, była jeszcze ciepła” – powie po latach.

Tydzień później strażnik wyciąga go z celi raz jeszcze. Na odczytanie wyroku. Po drodze pyta szeptem: „Kto was sądził?”. „Widaj”. „To macie czapę” – wzdycha. Tak też się dzieje. 7 kwietnia 1950 roku mjr Stanisław Skalski, as polskiego lotnictwa i bohater wojenny, zostaje skazany na karę śmierci. Powód – domniemane szpiegostwo na rzecz Wielkiej Brytanii i USA.

Podniebny cyrk

O lataniu marzył właściwie od zawsze. Pierwszy kurs pilotażu ukończył w Łucku, dwa lata po maturze. Był wówczas studentem warszawskiej Szkoły Nauk Politycznych. Szybko jednak porzucił studia, aby bez reszty oddać się swojej pasji. W 1938 roku Skalski kończy dęblińską Szkołę Podchorążych Lotnictwa, potem jeszcze uczy się pilotażu w szkole w Grudziądzu i jako świeżo upieczony podporucznik zostaje oddelegowany do Torunia. Stacjonuje tam 4 Pułk Lotniczy. Kiedy wybucha wojna, Skalski dowodzi kluczem w 142 eskadrze myśliwskiej. Szybko udowadnia, że jest pilotem nieprzeciętnym. Już 1 września bierze udział w grupowej potyczce, która kończy się zestrzeleniem niemieckiego Henschla Hs 126. Następnego dnia sam strąca dwa Dorniery. A to zaledwie skromny początek jego lotniczej epopei.

Po klęsce Polaków w wojnie obronnej 1939 roku, Skalski przez Rumunię przedostaje się do Francji, a następnie Wielkiej Brytanii. Służy w polskich dywizjonach. Sieje postrach w szeregach Luftwaffe najpierw w zachodniej Europie, potem w północnej Afryce. Brytyjczycy widząc popisy jego podwładnych ponad piaskami Sahary kręcą z niedowierzaniem głową. „Cyrk Skalskiego!” – powtarzają z uznaniem. O dowódcy ugrupowania, który zdążył awansować do stopnia majora mówią, że ma ptasi instynkt. W sumie podczas sześcioletnich bojów Skalski samodzielnie strąca 18 nieprzyjacielskich samolotów. Do tego dochodzą dwie maszyny zestrzelone zespołowo, kolejne dwie prawdopodobnie, wreszcie pięć uszkodzonych. Wszystko to czyni go najskuteczniejszym pilotem bojowym w historii polskiej armii.

Gdy wojna dobiega końca, Skalski staje przed wyborem: emigracja albo powrót do ojczyzny rządzonej przez komunistów. Oficerowie służący na Zachodzie nie kryją obaw. Wiedzą, że w kraju niekoniecznie będą witani jak bohaterowie. W oczach Sowietów i ich popleczników reprezentują przecież „starą” Polskę, która ma zostać zapomniana. Skalski postanawia jednak zaryzykować. W 1947 roku wsiada na statek i rusza w rodzinne strony. Dlaczego się na to decyduje? – Trudno o jednoznaczną odpowiedź – przyznaje Grzegorz Śliżewski, współautor książki „Generał pilot Stanisław Skalski. Portret ze światłocieniem”. – Najpewniej Skalski po prostu tęsknił za domem, rodzicami, życiem wśród swoich. Nie wyobrażał sobie życia na obczyźnie – dodaje. W Polsce nie jest wówczas postacią powszechnie znaną. Komuniści sławią wojenny trud ludowego wojska. Dokonania armii walczącej u boku zachodnich aliantów marginalizują bądź przemilczają. – Same władze jednak mają doskonałe rozeznanie wśród osób, które zdecydowały się na powrót – podkreśla Śliżewski. Niemal natychmiast po dotarciu do kraju, Skalski dostaje ofertę kontynuowania służby w LWP. Ma zostać inspektorem do spraw pilotażu. Komuniści wiedzą, że jego ogromne doświadczenie w armii, która cierpi na brak kadr, może być na wagę złota. Samego Skalskiego trudno uznać za nieprzejednanego przeciwnika nowej władzy. W dodatku kocha latać. Przyjmuje propozycję i rozpoczyna nowy rozdział w życiu. Nie przypuszcza nawet, jak będzie on krótki.

Rok w celi śmierci

Zaczęło się od Władysława Śliwińskiego, dawnego pilota Dywizjonu 303, który po wojnie podobnie jak Skalski zdecydował się na powrót do kraju. Zanim jednak do tego doszło, nawiązał kontakt z wywiadem rządu na uchodźstwie i zobowiązał się do współpracy. Miał zbudować w Polsce agenturalną siatkę i przekazywać informacje na Zachód. Po kilku latach bezpieka wpadła na jego ślad. W czerwcu 1948 roku Śliwiński został aresztowany. Kiedy zniknął, a niczego nieświadoma żona zadzwoniła po pomoc do Skalskiego – mieszkającego po sąsiedzku kolegi męża z dawnych czasów. – Skalski poszedł do mieszkania Śliwińskiego na ulicę Filtrową, ale byli tam już funkcjonariusze Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. Wpadł w kocioł i on również trafił do aresztu – tłumaczy Śliżewski i dodaje, że oficer nie miał nic wspólnego z wywiadem, ani też antykomunistycznym podziemiem. Śliwiński, mimo bestialskich tortur, zaprzeczał, by major z nim współpracował, ale śledczy wiedzieli swoje. Przez kilka długich miesięcy próbowali na nim wymusić odpowiednie zeznania. Po latach Skalski opowiadał: „W biciu nie wszyscy byli jednakowi. Byli zwyczajni bandyci i byli wirtuozi. Pamiętam godziny spędzone w towarzystwie największych tuzów wydziału śledczego: Serkowskiego, Humera, Szymańskiego (…). Ci nie zniżali się do kija i kopniaków, nie dawali się ponieść sadystycznemu upojeniu. Bili z zimnym wyrachowaniem i premedytacją”. Skalski był okładany gumowymi pałkami, biczem splecionym z pasków miedzianej blachy, pękiem kluczy. Oprawcy sadzali go na odwróconym taborecie i walili jego głową w kaloryfer. Umęczony oficer po kolei przyznawał się do zarzutów. W pewnym momencie wykrzyknął, że gotów jest wziąć na siebie odpowiedzialność za... zamach na gen. Władysława Sikorskiego.


Stanisław Skalski po aresztowaniu przez MBP 1948 / Foto: Wikimedia

Pod koniec marca 1950 roku stanął przed sądem w jednym z tak zwanych procesów kiblowych. – Tego rodzaju rozprawy były praktykowane w czasach stalinizmu. Wzorzec został żywcem przeniesiony z ZSRR – tłumaczy dr Sławomir Poleszak z IPN w Lublinie. Skład sędziowski zajmował miejsca w jednej z cel, oskarżonego sadzano na wiadrze bądź sedesie. – Posiedzenia trwały krótko, czasem kilkanaście minut. Wyrok był formalnością – wyjaśnia dr Poleszak. – Tego rodzaju spektakle miały doprowadzić do skazania więźniów politycznych, których los i tak już wcześniej został przesądzony. Postępowaniu wobec nich komuniści chcieli jednak nadać pozory praworządni. Choć oczywiście procesy kiblowe ze sprawiedliwością nie miały nic wspólnego – dodaje.

Skalskiego sądził trzyosobowy skład orzekający. Na jego czele stał płk Mieczysław Widaj, przedwojenny prawnik, który jeszcze kilka lat wcześniej był oficerem AK. Pod rządami komunistów doszedł do rangi zastępcy przewodniczącego Najwyższego Sądu Wojskowego. W czasach stalinowskich skazał na długoletnie więzienia albo śmierć ponad stu przeciwników systemu. Wśród nich znaleźli się m.in. Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka” czy biskup kielecki Czesław Kaczmarek. Podczas procesu Skalskiego Widaja wspomagali majorowie Ludwika Bibrowska i Mikołaj Danielewski. W Wielki Piątek 1950 roku oskarżony usłyszał wyrok: kara śmierci. Według sądu szpiegował na rzecz zachodnich mocarstw, zaś wrażliwe informacje przekazywał podczas spotkań z pracownikami ambasad USA i Wielkiej Brytanii. Na sali rozpraw w jednej chwili zostały zdyskredytowane wszystkie zasługi wojenne Skalskiego. Widaj przekonywał: „Swym przestępczym działaniem wykazał, że walczył z Niemcami nie dla dobra kraju ojczystego, lecz dla dobra państw imperialistycznych, na których służbę przeszedł”. Na śmierć zostaje skazany także Śliwiński, od którego wszystko się zaczęło.

Skalski na egzekucję czekał rok. Nie wiedział, że wcześniej wniosek o ułaskawienie wniosła jego matka. Bolesław Bierut skorzystał z prawa łaski, a karę śmierci zamieniono na dożywocie. W kwietniu 1951 roku skazany zostaje przerzucony do ciężkiego więzienia w Rawiczu, a następnie do Wronek. Na wolność wychodzi wiosną 1956 roku. Kończy się stalinizm, w Polsce nastaje krótki czas odwilży i czas rewizji wyroków na więźniów politycznych. Naczelny Sąd Wojskowy uchyla też wyrok ciążący na Skalskim. Komuniści namawiają go, by wrócił do armii. – Propozycje służby w LWP dostają wówczas także inni piloci z czasów wojny, którzy wcześniej byli represjonowani – Witold Łokuciewski i Wacław Król. Była to akcja propagandowa, która miała pokazać, że po epoce stalinizmu kraj zmienia się na lepsze – wyjaśnia Śliżewski.

Skalski przyjmuje propozycję. W armii służy do 1968 roku. Zostaje przeszkolony na pilota odrzutowców, awansuje. Już po przejściu do rezerwy, pod koniec lat 80., zostaje mianowany generałem brygady. Po 1989 roku próbuje swoich sił w polityce. Bez większych sukcesów. Umiera w 2004 roku.

Źródło informacji: Grzegorz Śliżewski, Grzegorz Sojda „Generał pilot Stanisław Skalski. Portret ze światłocieniem”, Warszawa 2015; Henryk Nakielski „Jako i my odpuszczamy”, Warszawa 1989; Stanisław Skalski „Czarne krzyże nad Polską”, Warszawa 2019

Autor: Łukasz Zalesiński / Polska-zbrojna.pl
Czytany 1261 razy

Skomentuj

Twój komentarz zostanie opublikowany po akceptacji administratora. Zasady publikacji komentarzy pod publikacjami znajdziesz pod linkiem: https://aviation24.pl/polityka-prywatnosci

Redakcja poleca

Mar 05, 2020
Sezon pikników i pokazów lotniczych zbliża się wielkimi krokami. Postanowiliśmy więc tak jak w zeszłym roku zebrać wszystkie daty, potrzebne linki i ...
Lut 24, 2020
Od jutra, 25 lutego 2020 r. w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie będzie dostępna nowa atrakcja – symulator myśliwca MiG-29, wypożyczony przez ...
Lut 19, 2020
Dokładnie 101 lat temu 19 lutego 1919 roku, została wprowadzona do użytku polska odznaka pilota, popularnie nazywana „Gapą”. Odznakę zaprojektował ...
Lut 18, 2020
Budowa sześciu nowoczesnych hangarów na lotnisku w Darłowie dobiega końca. Będą w nich stacjonowały śmigłowce AW101 przeznaczone do zwalczania ...
Sie 08, 2019
W ostatni weekend sierpnia 2021 roku odbędą się w Radomiu kolejne Międzynarodowe Pokazy Lotnicze Air Show - zapowiedział wiceminister obrony ...
Lip 06, 2019
Aspirant sztabowy Radosław Szukała, na co dzień kierownik Ogniwa Patrolowo-Interwencyjnego Wydziału Prewencji i Patrolowego w Komendzie Miejskiej ...
Lip 10, 2019
10 lipca 2019 r. odbył się premierowy pokaz samolotu solarnego zbudowanego przez studentów Akademii Górniczo-Hutniczej. Bezzałogowa konstrukcja ...
Lip 10, 2019
115 lat temu urodził się pułkownik pilot Zdzisław Krasnodębski, twórca i pierwszy dowódca legendarnego myśliwskiego Dywizjonu 303, który wsławił się ...
Lip 04, 2019
Portal Polska-zbrojna.pl opublikował rozmowę z ministrem obrony narodowej Mariuszem Błaszczakiem. "Nie powierzamy naszego bezpieczeństwa wyłącznie ...

Najczęściej czytane

Kwi 13, 2020
Dzisiaj dotarła do nas bardzo smutna wiadomość. Zmarł Jerzy Główczewski, pilot Dywizjonu 308 z czasów II Wojny Światowej, uznany architekt, autor ...
Mar 23, 2020
Dotarliśmy do bardzo ciekawych archiwalnych zdjęć z grupy fb "Śmigłowce polskie", które dotyczą testów śmigłowca "Sokół" na terenie dawnego ZSRR. ...
Kwi 03, 2020
Linie Emirates otrzymały zezwolenia na przewóz pasażerów na wybranych trasach. Od poniedziałku, 6 kwietnia, pierwsze loty wystartują z Dubaju do ...
Mar 26, 2020
26 marca 2020 r.,  pod auspicjami Ministerstwa Infrastruktury, przedstawiciele służb i instytucji państwowych dyskutowali jak włączyć nowe ...
Mar 27, 2020
"Naszym priorytetem od początku epidemii COVID-19 było bezpieczeństwo i zdrowie wszystkich naszych pracowników." - pisze w swoim komunikacie dział ...
Kwi 08, 2020
Antonow An-225, największy transportowy samolot świata, przywiezie do Polski niezbędne środki do walki z koronawirusem. Na wypełnionym po brzegi ...
Mar 06, 2020
Pilot Tomasz Stępniewski miał okazję pilotować samolot, w którym na drugim fotelu zasiadł generał pilot Mirosław Hermaszewski. Był to lot, który ...
Mar 03, 2020
Boeing zaoferuje armii amerykańskiej zwinny, w pełni zintegrowany, prototypowy śmigłowiec w ramach Future Attack Reconnaissance Aircraft (FARA). ...
Mar 01, 2020
Jak informuje Fundacja Biało-Czerwone Skrzydła oraz profil European Airshows, fani polskich historycznych odrzutowców będą niedługo wniebowzięci, ...
Lut 27, 2020
Ponowne uruchomienie silnika odrzutowca wojskowego w locie to kluczowa funkcja bezpieczeństwa, którą można zademonstrować jedynie poprzez działanie, ...
Lut 25, 2020
Zespół wokalny złożony z uczniów Ogólnokształcącego Liceum Lotniczego im. Żwirki i Wigury w Dęblinie funkcjonuje od 2015 roku. Nazwa zespołu ...
Lut 24, 2020
Nie lada wyobraźnię miał pasażer jednego z odlatujących samolotów z krakowskiego lotniska, natomiast Strażnicy na lotnisku musieli być mocno ...

Nasze wywiady

Lis 28, 2018
Był październik 1980 roku, kiedy dyrekcja zakładów PZL Świdnik zgodziła się na udział śmigłowca Mi-2 SP-SAP w zachodniej produkcji "Tylko dla twoich ...
Paź 14, 2018
Za nami już 9. edycja słynnej Nocy w Instytucie Lotnictwa. Ponieważ w tym roku przypada 100-Lecie Lotnictwa Polskiego oraz 100-Lecie Niepodległości ...
Wrz 06, 2018
Małgorzata Nowotnik i Marian Nowotnik to lotnicze małżeństwo, które jest znane w całej Polsce. Pani Małgorzata była stewardesa PLL LOT, jedna z ...
Lip 16, 2018
Jako patron medialny Air Show w Radomiu mamy zaszczyt pokazać, jako jedni z pierwszych, oficjalny spot Międzynarodowych Pokazów Lotniczych w Radomiu. ...
Kwi 23, 2018
Postanowiliśmy to sprawdzić składając wizytę z symulatorze Boeinga 737-800, który znajduje się w warszawskim AirPoint. Teoretycznie wszystko wygląda ...
Lut 04, 2018
Wczoraj w Hotelu Aiport Okęcie odbyła się impreza Open Day Cumulusy 2017. Organizatorzy Krzysztof Sondej i Maciej Stroiński wraz z gościem specjalnym ...
Paź 11, 2017
Siedemnastoletnia Maja Kuczyńska w krótkim czasie zachwyciła świat swoim tańcem w tunelu aerodynamicznym, popularyzując i zwracając uwagę na nową, ...
Wrz 12, 2017
W sobotę 9 września ekipa portalu Aviation24.pl odwiedziła urocze miasteczko Kazimierz nad Wisłą. Jednak nie udaliśmy się tam tylko w celach ...
Wrz 05, 2017
W imieniu firmy Eurofighter Jagdflugzeug GmbH i jej firm partnerskich z przyjemnością zapraszamy na briefing prasowy poświęcony możliwościom, ...

Kalendarium Wikipedii

Dzisiaj jest: 27 Maja 2020    |    Wydarzyło się: 1789 – Francuz Jean-Pierre Blanchard odbył na trasie Wrocław-Marcinowo koło Trzebnicy drugi nad terytorium dzisiejszej Polski załogowy lot balonem (17 dni po swym pierwszym locie nad Warszawą). 1919 – Amerykański hydroplan Curtiss NC-4 zakończył w Lizbonie pierwszy w historii przelot (z międzylądowaniami) przez Atlantyk. 1955 – Dokonano oblotu francuskiego samolotu pasażerskiego Sud Aviation Caravelle. 1957 – W Kirtland w stanie Ohio bombowiec B-36 Peacemaker zgubił nieuzbrojoną bombę atomową. 1977 - 69 osób zginęło na Kubie w katastrofie należącego do Aerofłotu Iła-62. 1999 - Rozpoczęła się misja STS-96 wahadłowca Discovery. 2009 - Rozpoczęła się załogowa misja kosmiczna Sojuz TMA-15. 1914 - Urodził się Bohdan Arct, polski lotnik, pisarz (zm. 1973).

Lotnicza książka

Mar 17, 2020
"Czy pracę pilota można przedstawić w sposób lekki, zrozumiały i dowcipny? Okazuje się, że TAK. Kapitan Dariusz Kulik robi to z prawdziwym znawstwem, ...
Lut 22, 2020
Nakładem kuźnicy techniki aeronautycznej i kompozytowej „Draco” ukazało się drugie (poprawione i uzupełnione) wydanie książki autorstwa Michała ...
Lut 19, 2020
Nakładem kuźnicy techniki aeronautycznej i kompozytowej „Draco” ukazała się książka autorstwa Michała Imiołka, pt. „W stronę dronów czyli kilka słów ...
Paź 26, 2019
Jeśli ktoś wciąż czuje niedosyt po hucznych, lipcowych obchodach 50. rocznicy lądowania człowieka na Księżycu, może go zaspokoić sięgając po ...
Wrz 05, 2019
Tak pisze o swojej książce autor, Stanisław Śmist" - "Prawdy, mity i opowiadania przedstawione w niniejszej książce, zostały zapisane przeze mnie już ...
Sie 09, 2019
Wspólny cel, współzawodnictwo i duże zaplecze finansowe - to kluczowe elementy sukcesu w eksploracji kosmosu. Po lądowaniu na Księżycu na wiele lat ...
Cze 22, 2019
Tylko dwunastu ludzi stąpało po powierzchni Księżyca. Jest ich wśród nas coraz mniej. Wypowiedzi tych, którzy pozostali jeszcze przy życiu, zebrał ...
Gru 27, 2018
Zbliża się koniec roku w którym obchodzimy 100-rocznicę Odzyskania Niepodległości przez Polskę. Obchodziliśmy w tym roku co najmniej setkę różnych ...
Lis 14, 2018
Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie zaprasza na oblot książki pt. "Dotykając nieba. Śpiewnik pieśni i piosenek lotniczych", w czwartek 6 grudnia 2018 ...

Nasze Video

Sie 25, 2019
Równo rok temu mieliśmy przyjemność uczestniczyć w treningach oraz samych pokazach lotniczych zorganizowanych w ramach Air Show Radom 2018. Ponieważ ...
Maj 19, 2019
W ramach Nocy Muzeów, 100-lecia Eskadry Kościuszkowskiej, 90-lecia lotu atlantyckiego Ludwika Idzikowskiego i 30-lecia MiGa-29, Niebo bez Granic ...
Gru 16, 2018
Lotniczy Dom Kultury Skocznia Warszawa w ramach projektu "Niebo bez granic" w roku 100-lecia Niepodległości Polski i 100-lecia Biało-Czerwonej ...
Sie 15, 2018
Dzisiaj na warszawskim niebie zobaczyliśmy: śmigłowce Mi-2 , W-3W/W-3WA Sokół, Mi-14 i Mi-2, Mi-8 i W-3 Sokół, Mi-17, Mi-24 oraz Mi-2. Samoloty ...
Mar 23, 2018
Dzisiaj dokładnie o godzinie 8:55 czasu lokalnego na warszawskim Okęciu wylądował nowy nabytek LOT-u Dreamliner B787-9. Przyleciał wprost z Everett, ...
Maj 17, 2017
Od jutra rusza sprzedaż biletów na musical "Piloci", a już dziś możecie zobaczyć co działo się podczas konferencji prasowej tego oszałamiającego ...
Top